Պատմա-բանասիրական հանդես =Historical-Philological Journal

К вопросу о фонологической системе армянских гласных

Гулакян, Б. С. (1965) К вопросу о фонологической системе армянских гласных. Պատմա-բանասիրական հանդես, № 1 . pp. 219-230.

[img]
Preview
PDF - Requires a PDF viewer such as GSview, Xpdf or Adobe Acrobat Reader
1591Kb

Abstract

Հոդվածը նվիրված է ժամանակակից արևելահայ լեզվի ձայնավորների համակարգում ը ձայնավորի բնութագրմանը։ Հնչույթաբանական տեսության, մասնավորապես նրա նորագույն տվյալների (մենք ի նկատի ունենք Ս. Շատումյանի երկաստիճան տեսությունը ) կիրառումր թույլ Է տալիս մեզ առաջարկել հայերենի ձայնավորների նկարագրության մեջ մտցնելու անհրաժեշտ ճշգրտումներ։ Մեր խնդիրն Է՝ հնչյունների բնորոշման հնչույթաբանական դասակարգման հիմքում դնել ոչ թե հնչյունաբանական, այլ հնչույթաբանական չափանիշներ, հիշելով, որ «Հնչյունաբանի հնչյունները չեն համընկնում... հնչույթաբանի միավորների հետ» (Ն. Տրուբեցկոյ, «Հնչույթաբանության հիմունքներ», Մոսկվա, 1960, Էջ 18)։ Ը ձայնավորը, լինելով ժամանակակից գրական հայերենի «ամենաթույլ» ձա յնավորը, լեզվի ձայնավորների համակարգում իր բացառիկ տեղն Է գրավում։ Ելնելով այն դրույթից, որ «ամեն մի հնչույթ ունի որոշակի հնչույթաբանական բովանդակություն միայն այն դեպքում, եթե հնչույթաբանական հակադրությունների համակարգը հանդես Է բերում որոշակի կարգ կամ կառուցվածք» (Տրուբեցկոյ, նույն աշխատությունը, Էջ 74 — 75), մենք որոշում ենք ը ձայնավորի հնչույթաբանական դերը բառասկզբում, բառի մեջ և բառավերջում։ Ը ձայնավորով առաջին բաղաձայնից հետո բառերի քննությունը հանգեցնում Է մեզ այն եզրակացության, որ այստեղ «ը»-ն անպայման, անվերացնելի կոմպոնենտ Է, բաղաձայնի իրականացման բաղադրիչ տարր։Ը ձայնավորի դերը բառամիջում, ոչ բառասկզբի բաղաձայնից անմիջապես հետո, նույնն Է։ Մեր եզրակացությունն Է՝ ը-ն միջբաղաձայնային դիրքում հնչույթ չէ, այլ անվերացնելի տարր, «լարման թուլացման» միջոց։Հայերենում ը-ն բառասկզբում հանդես է գալիս միայն երկու բաղաձայնների առջև, այսինքն բառասկզբում ը-ն անվերացնելի տարր է երկու և ավելի բաղաձայնների առջև։ Բառավերջում ը-ն կատարում է որոշիչ հոդի դերը։ Բաղաձայնով վերջացող բառը ստանում է ը որոշիչը, որը, եթե այդ բառին հետևում է ձայնավորով սկսվող բառ, սովորաբար փոխարինվում է ն-ով։ Այսպիսով տեսնում ենք, որ ինչպես հնչյունային հոսանքի աոանձին հատվածներում՝ բառերում, այնպես էլ ավելի ընդարձակ կոնտեքստում բառակապակցություններում գործում է մեկ սկզբունք ը ձայնավորը երևան է գալիս միայն երկու բաղաձայնների առկայության դեպքում, այդ բաղաձայնների արտասանությունը ավելի հեշտ դարձնելու անհրաժեշտության պատճառով։Մենք հանգում ենք հետևյալ եզրակացության՝ ժամանակակից գրական արևելահայ լեզվում ը-ն ինքնուրույն հնչույթ չէ։ Հայերենը բաղաձայնների կապակցություններով արտակարգ հարուստ լեզու Է։ Այդ հանգամանքը, սակայն, բացասաբար չի ազդում մեր լեզվի բարեհնչունության վրա։

Item Type:Article
Additional Information:Հայերենի ձայնավորների հնչույթաբանական համակարգի հարցի շուրջը։ On the Problem of the Phonological System of Vowels in Armenian.
Uncontrolled Keywords:Գուլակյան Բ. Ս., Gulakian B. S.
Subjects:P Language and Literature > P Philology. Linguistics
ID Code:744
Deposited By:Fundamental Scientific Library
Deposited On:27 Dec 2010 16:26
Last Modified:11 Mar 2012 16:26

Repository Staff Only: item control page